Ressources numériques en sciences humaines et sociales OpenEdition Nos plateformes OpenEdition Books OpenEdition Journals Hypothèses Calenda Bibliothèques OpenEdition Freemium Suivez-nous

BIAA’ya Ziyaret

(Dîlan Öztürk‘ün çevirisi)

Geçtiğimiz eylül ayında, Sultantepe tabletleri hakkında çalışmak üzere Ankara’da bir hafta geçirme şansına sahip oldum. Bölgedeki kazılar 1951-1952 yılları arasında, dönemin Ankara İngiliz Enstitüsü Müdürü (BIAA) Seton Lloyd ve Anadolu Medeniyetleri Müzesi Müdürü Nuri Gökçe yönetiminde yürütülmüştü. Materyallerin bir kısmı Şanlıurfa Müzesin’e yakın bir yerde muhafaza edilirken Lloyd ve Gökçe materyallerin büyük bir kısmını Ankara’ya getirmiştir. Sonuçlar, Oliver Gurney tarafından bir araya getirilen olağanüstü tabletler de dahil olmak üzere hızla yayınlanmıştır. Yolculuğun asıl amacı, Gurney’in tam olarak kopyalamaya değmeyeceğini düşündüğü Sultantepe Sb de dahil olmak üzere bir dizi tablete daha yakından bakabilmekti : bu konuyla ilgili daha fazla bilgi umarız ilerleyen zamanlarda paylaşılır.

Folder containing photographs of the Sultantepe excavations (1951–1952) in the archives of the BIAA.

Özkaynak Müdürü Burçak Delikan, Dijital Arşiv Müdürü Nurdan Atalan Çayırezmez ve Kütüphaneci Yardımcısı Nihal Uzun’un yardımları sayesinde Ankara’daki son çalışma günümü Ankara İngiliz Enstitüsü’nde bulunan Sultantepe kazı arşivlerini inceleyerek geçirebildim. BIAA’daki mücevher gibi kütüphane hakkında burada daha fazla söz etmeyeceğim. Nesiller boyu akademisyenlerin Enstitü’ye nasıl aşık olduğunu kolaylıkla anlayabilirsiniz. Halen büyük ölçüde yayınlanmamış olan arşiv, devam eden kazıların ve Sultantepe’de bulunan eserlerin Seton Lloyd (1951) ve o zamanlar BIAA üyesi olan ve daha sonra yirminci yüzyılın önde gelen İngiliz prehistoryacılarından biri haline gelen John Davies Evans (1952) tarafından çekilen geniş bir fotoğraf koleksiyonunu içermektedir. Burada, arşiv belgelerinin, kazılar tarihçesinde büyük ölçüde göz ardı edilen bir figür, sanatçı Ulrica “Hydie” Lloyd hakkında bize neler söylediğini vurgulamak istiyorum.

Ulrica Lloyd doğal olarak Seton Lloyd’un The Interval kitabında yer alsa da, biyografisinin bir kısmını burada bir araya getirmekte fayda var. Margery Ulrica Fitzwilliams-Hyde (1911-1987), Binbaşı John K. L. Fitzwilliams’ın kızı, işadamı ve Liberal Parti politikacısı Clarendon Golding Hyde’ın torunu olarak doğdu. Babası Birinci Dünya Savaşı’nın son aylarında yaşamını yitirmiştir. Annesinin karşı çıkmasına rağmen Londra Kraliyet Sanat Akademisi’nde ve daha sonra Paris’te eğitim gördü. Bu döneme ait önemli eserler arasında şu sıralar Yeni Zelanda’nın Christchurch kentindeki Christchurch Sanat Galerisi Te Puna o Waiwhetū’da bulunan “The Skull” adlı ahşap gravür ; şu an British Museum’un Baskılar ve Çizimler Bölümü’nde bulunan “Nude Black Woman” adlı linoküt (erişim numarası 1934,1208.115) ; ve W. Somerset Maugham’ın kısa öykülerinden oluşan The Judgement Seat adlı koleksiyonun ön kapağı sayılabilir.

Zaten bir sanatçı olarak ünlü olan Ulrica Hyde, İkinci Dünya Savaşı sırasında Kraliyet Ordu Hizmet Birliği’ne (RASC) çavuş olarak katıldı. Kahire’den ağır ekipman konvoyları taşırken, Bağdat’ta arkeolog Seton Lloyd ile tanıştı ve sonraki yıl evlendiler. Kahire’den Filistin’e ve Tahran’a yük taşımaya devam ederken Bağdat’taki “South Gate” ilk evleri oldu. O dönemde “Bağdat Ekibinin” bir başka üyesi olan Freya Stark’tan gelen mektuplar, evcil firavun faresi eşliğinde nehir kenarında yaptıkları pikniklerle, o dönemde birlikte yaşadıkları hayata dair bir fikir vermektedir. Seton Lloyd savaştan sonra, 1949’da BIAA’nın ikinci müdürü olduğunda, enstitünün demirbaşı haline geldi. Freya Stark’ın mektupları, 1952’de Enstitü’nün kütüphanesini Ionia: A Quest adlı kitabına temel olarak kullandığı ziyareti sırasında, Lloyd ailesiyle paylaşılan sıcak karşılamayı ve akşamları tekrar hatırlatıyor.

Ulrica Lloyd çizimci ve ressam olarak yeteneklerini Bağdat’taki Irak Ulusal Müzesi’nin gelişimine zaten katmıştı, tıpkı Jewad Selim tarafından yontulan Kraliçe Pū-abi’nin sergilenmesinin düzenlenmesinde olduğu gibi. Ulrica Lloyd’un da Sultantepe’ye yapılan keşif gezisine katılması doğaldı. İlk sezon çalışmalarının sonunda tabletler topraktan çıkarken, Ulrica parçaların birleştirilmesine yardımcı oldu. BIAA arşivleri, Ulrica’nın ressam olarak çalışmalarındaki en büyük fırsatlardan bazılarını sunmuştur : Ulrica Lloyd’un, Yeni Asur “rahibe odası” olarak adlandırılan M2’deki, Mısır’a özgü dekorasyon parçaları ve Barnett’in siyah-beyaz yayın fotoğrafına göre burada gösterilen, frit boncuklardan örülmüş muhteşem çanta da dahil olmak üzere, bazı muhteşem objelerin fotoğraf ve slaytlardaki renkli çizimleri. Oda ve yorumlanması konusunda açıklığa kavuşturulması gereken çok şey var. Renkli çizimler topluluğa canlı bir görünüm kazandırıyor.

"Bead Object" of woven frit discs from room M2, Sultantepe

Ulaşabildiğim kadarıyla Ulrica Lloyd’un eserlerinin, hatta kazılara yaptığı katkıların tam bir kataloğu yok. Kısacık bir liste bile Seton Lloyd’un ona “Yol Arkadaşım” derken neyi kast ettiğini göstermektedir. Müdürlük görevinin sona ermesinden sonra, 1965 yılında Kayalıdere’ye yapılan keşif gezisine katılmak üzere tekrar Türkiye’ye ve BIAA’ya döndü : J. D. Hawkin’in kazılarda çizdiği ve Dominique Collon (Ulrica’nın yeğeni) tarafından yayınlanan karikatürler arasında Hydie’nin bir peygamberdevesine yaltaklandığı bir karikatür de yer alıyor. Çizimleri, Mezopotamya çalışmalarının yaygınlaşmasına katkıda bulunan yaratıcı bir zenginlik katmıştır. Lloyd’un Archaeology of Mesopotamia adlı kitabında Austin Henry Layard’ın “in Bakhtiyari dress” isimli çizimi yer almaktadır. Daha sonra, Irak’taki İngiliz Arkeoloji Okulu tarafından verilen ve Iraq 38‘de (1976) basılan “Gertrude Bell Memorial Gold Madalyası’nı” tasarlamıştır. Seton Lloyd’un Mezopotamya keşif tarihi olan Foundations in the Dust‘a sadece haritayı değil, aynı zamanda Claudius James (1787-1821) ve Mary Mackintosh (1789-1876) Rich çiftinin yer aldığı önsözü de yazmış olması tesadüf değildir : Mary Rich’in arkeolojiye yaptığı katkının çoğu zaman göz ardı edilmesi ve bu parçanın kitabın sonraki baskılarının çoğundan çıkarılmış olması küçük bir tesadüf değildir.

Arkeolojinin yanı sıra hem baskı hem de heykel alanında sanata yaptığı diğer katkılardan bazılarını hatırlatarak sözlerime son verebilirim. Diana Richmond’un 1978’de büyük şair ʿAntara ibn Šaddād al-ʿAbsi’nin ʿAntar and ʿAbla adlı romansını anlattığı kitabı onun meşhur illüstrasyonları süslüyor : A Bedouin Romance ve Shirley Kay’in Oxford Children’s Reference Library’nin bir parçası olarak yayınlanan 1970 tarihli The Arab World adlı kitabı. Batı Oxfordshire’daki Burford’da yer alan Mucknell Manastırı’nın şapelinin girişini Meryem ve çocuk heykeli olan “Our Lady of Iraq” süslemektedir : bu adanmışlığı anan bir vaaz, Ulrica Lloyd’un eldeki tek anlatı biyografilerinden biri gibi görünüyor. J. D. Hawkin’in yukarıda bahsi geçen karikatürü Ulrica Lloyd ve onun hayvan sevgisi hakkında güzel bir izlenim vermektedir.  Burada gösterilen ve 2011 yılında müzayedeye çıkarılan tarihsiz büstü ünlü “Lady of Warka” ile karşılaştırmamak elde değil. Bu bir otoportredir ve sanatçının kendisini nasıl gördüğüne dair bir fikir verebilir.

Self-portrait bust of Ulrica "Hydie" Lloyd auctioned by Toovey's on 7th October 2011, Lot 2747.

Kaynakça

Barnett, Richard. “Assyrian Objects from Room M2.” Anatolian Studies 3 (1953): 48–51.

Gurney, Oliver R. “Sultantepe and Harran.” In Ancient Anatolia: Fifty Year’s Work by the British Institute of Archaeology at Ankara, ed. R. Matthews, pp. 163–176. London: British School of Archaeology at Ankara, 1998.

Hawkins, J. D. “Seton Howard Frederick Lloyd 1902–1996.” Proceedings of the British Academy 97 (1998): 359–377.

Kay, Shirley. The Arab World. Oxford Children’s Reference Library 13. Oxford: Oxford University Press, 1970.

Lloyd, Seton. The Archaeology of Mesopotamia: From the Old Stone Age to the Persian Conquest. London: Thames and Hudson, 1978.

⸻. Foundations in the Dust: The Story of Mesopotamian Exploration. Oxford: Oxford University Press, 1947.

. The Interval: A Life in Near Eastern Archaeology. Faringdon: Lloyd Collon, 1986.

Lloyd, Seton, and Nurı Gökçe. “Sultantepe: Anglo-Turkish Joint Excavations, 1952.” Anatolian Studies 3 (1953): 27–47.

Maugham, W. Somerset. The Judgement Seat. London: The Centaur Press, 1934.

Moorehead, Caroline. Freya Stark: The Greatest Woman Explorer and Travel Writer of Her Age. Harmondsworth: Penguin Books, 1985.

Renfrew, Colin. “John Davies Evans 1925–2011.” Biographical Memoirs of Fellows of the British Academy 14 (2015): 141–163

Richmond, Diana. ʿAntar and ʿAbla: A Bedouin Romance. London: Quartet Books, 1978.

Stark, Freya. Ionia: A Quest. New York: Harcourt, Brace and Company, 1954.

Thornton, Amara. Archaeologists in Print: Publishing for the People. London: UCL Press, 2018.



OpenEdition vous propose de citer ce billet de la manière suivante :
Christian W. Hess (16 octobre 2023). BIAA’ya Ziyaret. ScriPTS. Consulté le 14 mai 2026 à l’adresse https://doi.org/10.58079/vtcz


Laisser un commentaire

Votre adresse e-mail ne sera pas publiée. Les champs obligatoires sont indiqués avec *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.